Savaş denince çoğu insanın aklına ilk olarak patlayan bombalar, yıkılan binalar ve haritalar üzerinde değişen sınırlar gelir. Oysa savaşın en derin yarası çoğu zaman gözle görülmez; insanın iç dünyasında açılır. Bir şehir yeniden inşa edilebilir, yollar tekrar yapılabilir. Ama kırılan bir ruhu onarmak, yıkılan bir binayı yapmaktan çok daha uzun zaman ister.
Savaş, insan ruhunun üzerine çöken ağır bir sis gibidir. Önce umutları görünmez hâle getirir, sonra da insanların kalbine korku eker. Çocuklar oyun oynaması gereken yaşta siren seslerini tanımaya başlar. Geceleri masal dinleyerek uyuması gereken küçük kalpler, patlama sesleriyle irkilir. Böyle zamanlarda savaş, yalnızca cephede değil; insanların zihinlerinde de devam eder.
Psikologlar savaş yaşayan toplumlarda en çok korku, kaygı ve güvensizlik duygularının arttığını söyler. Çünkü savaş, insanın en temel duygusu olan güveni sarsar. İnsan kendini güvende hissetmediğinde, dünya bir anda karanlık bir ormana dönüşür. Her ses bir tehlike, her gölge bir korku gibi görünür. İşte savaşın görünmeyen cephesi tam da buradadır: İnsanların kalbinde.
En çok etkilenenler ise çocuklardır. Bir çocuğun zihni, taze bir toprağa benzer; içine ne ekilirse o büyür. Eğer bu toprağa korku ve acı ekilirse, yıllar sonra bile o izler kolay kolay silinmez. Savaş yaşayan çocukların birçoğu, büyüdüklerinde bile yüksek bir sesten irkilir, kalabalıkta huzursuz olur. Çünkü onların çocukluk hatıralarında oyuncakların yanında korkular da vardır.
Savaş, yalnızca insanları değil, insanlığın vicdanını da yaralar. Çünkü savaşta kazanan taraf olsa bile, kaybeden çoğu zaman insanlıktır. Bir annenin gözyaşı, bir çocuğun korkusu ya da bir insanın kaybolan umudu; hiçbir zaferle ölçülemez.
Bu yüzden barış, yalnızca silahların susması değildir. Barış, insanların kalplerinde yeniden güvenin filizlenmesidir. Bir çocuğun korkmadan gülmesi, bir annenin endişesiz uyuması ve insanların yarınlara umutla bakabilmesidir.
Savaş bir fırtına gibidir; geçtiğinde ardında kırık dallar ve sessiz bir hüzün bırakır. Ama insanlık, o kırık dalların arasından yeniden filiz verebilen bir ağaç gibidir. Yeter ki toprağa korku yerine umut, öfke yerine anlayış, savaş yerine barış ekmeyi öğrenelim.
